Zabytki

Fragmenty murów obronnych
Najlepiej zachowane od strony północno-zachodniej. Osiąga wysokość do 5 metrów, przy szerokości muru sięgającą prawie 2 metrów.
Na przełomie lat 1309-1310, na polecenie wielkiego mistrza krzyżackiego, Teodot z Florencji przystąpił do prac nad przebudową dawnej wsi Starogard w miasto – twierdzę. Od około 1313 do 1320 roku zaczął otaczać 8,4 hektarowy teren zewnętrznym murem obronnym, posadowionym na fundamencie kamiennym, z bastionami w narożnikach i fosą. Potem rozpoczęto budowę bram z basztami, które ukończono w latach 1338-1340.

Baszta Gdańska (Szewska)
Powstała około 1325 roku. Najlepiej zachowany obiekt gotyckiej architektury obronnej miasta, stojąca nad kanałem Wierzycy – dawniej fosy. Historycznie baszta pełniła służyła do obrony i strzegła bezpieczeństwa wjazdu do miasta przez Bramę Gdańską, z czasem zmianie uległa jej funkcja na obserwacyjno-obronną, w późniejszych latach znajdowało się w niej więzienie.

Baszta Młyńska
Jest jedną z trzech zachowanych do naszych czasów baszt. Nazywana jest Młyńską od Kanału Młyńskiego, przy którym stoi, lub Tczewską, od nieistniejącej już Bramy Tczewskiej, której strzegła. Baszta jest narożna, czterokondygnacyjna, podpiwniczona, mniejsza od Baszty Gdańskiej. Najwyższa jej część ma obecnie konstrukcję ryglową. Została wybudowana w pierwszej połowie XIV wieku. Kilkukrotnie była przebudowywana i odbudowywana po zniszczeniach dokonywanych przez wojska krzyżackie i szwedzkie.
W latach 80-tych XX wieku bardzo zniszczony budynek baszty został odrestaurowany dzięki inicjatywie jednego z mieszkańców Starogardu. Obiekt jest własnością prywatną.
Jedna z legend mówi, że w czasie potopu szwedzkiego, w piwnicy obok budynku przy ulicy Wodnej 8A, okresowo ukrywał się przywódca antyszwedzkiej partyzantki rotmistrz Michałko spod Tucholi.

Baszta Książęca (Narożna)
Największa z obecnie zachowanych w Starogardzie i zapewne najstarsza. Fundamenty mogą pamiętać wcześniejszą strażnicę książąt gdańsko-pomorskich lub starszą jeszcze czatownię, co tłumaczyło jej historyczną nazwę. Usytuowana przy ul. Bocznej 3. Obecna trzykondygnacyjna baszta posiada największą powierzchnię zabudowy i większą kubaturę niż sąsiadująca z nią Baszta Gdańska. Zbudowana została na skarpie przyrzecznej o różnicy poziomów około 2,5 metra, prawdopodobnie na miejscu starszej czatowni drewniano-ziemnej, pamiętającej panowanie książąt gdańsko pomorskich – stąd jej nazwa Książęca. Baszta leżała przy drodze przelotowej z południa na północ i pełniła funkcje obronne, broniąc wejścia do miasta od północy przez bród przepływającej obok Wierzycy. W wieku XIX została przebudowana na mieszkania prywatne, tracąc w ten sposób swoje walory obronne.

Fara p.w. św. Mateusza
Najstarszy zachowany kościół w mieście, jej początki sięgają, gdy powstała osada nad Wierzycą (XIV w.). Pierwotnie miała kształt odpowiadający obecnemu prezbiterium. Krzyżacy rozbudowali kościół, włączając w zwartą architektonicznie bryłę potężny korpus nawowy. Rozplanowano go na osi wschód-zachód w symetrycznym układzie trzech naw rozdzielonych filarami. Zachowane gwieździste sklepienie gotyckie w nawach. Jako nieliczna ze świątyń miejskich na Pomorzu, starogardzka fara otrzymała układ bazylikowych.
Kościół aż do XVIII wieku otaczał cmentarz. Zachowały się charakterystyczne okrągłe wgłębienia w cegłach zewnętrznego muru, pochodzące z czasów krzesania ognia na potrzeby kultowe. Od południa umieszczono w XIX wieku kamienną tablicę epitafijną, która wyobraża postać zmarłego w 1483 roku starosty starogardzkiego i wojewody pomorskiego, Fabiana Legendorfa-Mgowskiego. Nad kruchtą południową w 1999 roku znalazła się replika najstarszej rzeźby spośród zabytków średniowiecznej snycerki pomorskiej – tzw. „Chrystus Starogardzki. Oryginał datowany na ok. 1320 r. znajduje się obecnie w Muzeum Diecezjalnym w Pelplinie. W południowej kruchcie jest kamienna kropielnica, którą jak głosi legenda wykuto z ogromnego posągu bóstwa słowiańskiego Swaroga. W kościele znajduje się wielki fresk „Sąd Ostateczny” z około XV w., odkryty dopiero w 1957 roku.

Kościół św. Katarzyny
W północno-wschodnim narożniku stargardzkiego Rynku usytuowany jest kościół św. Katarzyny z częściowo zachowanym autentycznym wystrojem wnętrza. Ta trójnawowa świątynia wzniesiona została w roku 1802 na fundamentach średniowiecznego kościoła, użytkowanego od roku 1577 przez luteran. Przebudowana w roku 1873 wieża kościoła św. Katarzyny jest najwyższym obiektem w starej części miasta i stanowi dobry punkt orientacyjny podczas wędrówek po Starogardzie.

Ratusz
Ratusz Miejski jest usytuowany na środku placu o powierzchni około 0,40ha. Został wpisany do gminy miejskiej 1 lutego 1845 roku. Kolejne wpisy były uzupełniane w księdze wieczystej (tom VII, karta 312) w 1875 i 1887 roku.
Po wielkim pożarze miasta, do którego doszło na skutek zaprószenia ognia w 1772 roku, Ratusz został odbudowany na XIV-wiecznych fundamentach. Budynek miał kształt prostokąta, odbudowano go przy użyciu czerwonej cegły w 1893 roku.
Budynek wieńczy dwuspadowy dach. Ściany zewnętrzne okalają neorenesansowe elewacje okien. Dach wieńczy sygnaturka z datą 1339, co wiąże się z ukończeniem budowy miasta oraz nadaniem herbu i pieczęci miejskiej.
W podziemiach zachowała się stara, XIV-wieczna cegła gotycka oraz przybudówki wykonywane w okresach renesansu i baroku.
Według jednej z legend z podziemi Ratusza biegły cztery korytarze łączące baszty narożne naszego miasta, które od wielu lat są zamurowane.
O istnieniu budynku Ratusza Miejskiego można znaleźć informacje w różnych publikacjach. W jednej z nich czytamy, że już w XIV wieku istniała siedziba Ławy Miejskiej, która była lokalnym organem samorządowym nadzorującym i regulującym życie mieszkańców miasta.
W Ratuszu miało miejsce wiele ważnych wydarzeń związanych z historią Starogardu.
Z zapisów kronikarskich można dowiedzieć się, że w Ratuszu gościło wiele prominentnych osób: król Kazimierz Jagiellończyk przebywał tu 28-29 kwietnia 1457 roku. Zawitał tu także Jan III Sobieski, który pozostawił ślad swojej obecności w postaci wpisu do księgi miejskiej.
W budynku Ratusza 17 sierpnia 1769 roku zawiązała się Konfederacja Pomorska, która stawiała sobie za cel obronę wiary katolickiej oraz wartości narodowych i patriotycznych Polski przedrozbiorowej. Dwa wieki później wydarzenie to upamiętniono na murze Ratusza poprzez wmurowanie tablicy.
Do połowy 1919 roku przed Ratuszem stał pomnik cesarza Niemiec Fryderyka Wilhelma.
W latach 1921-1939 rósł przed Ratuszem symboliczny Dąb Odrodzenia. W okresie powojennym, od 1945 do 1990 roku, w sąsiedztwie Ratusza znajdował się pomnik żołnierza polskiego i radzieckiego.
W 1960 roku przy byłej fontannie posadzono dwa Dęby Tysiąclecia. Na fali przemian społecznych po pamiętnych strajkach sierpniowych w 1989 roku wkopano przed Ratuszem drewniany krzyż z napisem „Ofiarom komunizmu”. Krzyż został przeniesiony 17 września 1991 roku do Baszty Gdańskiej przy ulicy Bocznej.
Ratusz jest obecnie używany przez Muzeum Ziemi Kociewskiej, które organizuje w nim wystawy czasowe. W budynku mieści się także Sala Ślubów miejscowego Urzędu Stanu Cywilnego. W sali konferencyjnej odbywają się spotkania różnych środowisk i grup społecznych.
źródło: Kalendarz Starogardzki na rok 2022, Muzeum Ziemi Kociewskiej, Starogard Gdański 2021

Dworzec PKP
Stylowy obiekt, który jest nie tylko wygodnym miejscem przesiadkowym dla podróżnych, odwiedzających Starogard, ale również wspaniałą wizytówka miasta.
Bez wątpienia XIX-wieczny budynek dworca wykonany z żółtej cegły i ozdobiony ciekawym detalem to jedna z architektonicznych perełek Starogardu. Pieczołowicie odrestaurowany, odzyskał dawny blask i znów cieszy oko mieszkańców i podróżnych. Niespodzianki czekają również w środku budynku – po usunięciu dobudowywanych przez lata zbędnych ścianek działowych wnętrza stały się jasne i przestronne. Warto zwrócić uwagę na zachowane oryginalne elementy, m.in. na posadzkę z heksagonalnych płytek czy drewniany, polichromowany strop. Dworzec kolejowy został odrestaurowany na zewnątrz i przebudowany wewnątrz. Odświeżono jego elewację zachowując naturalne oryginalne cegły i zdobienia.
Zabudowania dworca kolejowego w stolicy Kociewia pochodzą z 1870 r. Wybudowanie dworca, a tym samym włączenie Starogardu w obręb pruskiej sieci kolejowej zapoczątkowało nową epokę w dziejach miasta. Dzięki temu Starogard znalazł się na bardzo ważnej w ówczesnym układzie komunikacyjnym trasie kolejowej, co nie mogło pozostać bez istotnego wpływu na dalszy rozwój miasta i nadal odgrywa niezwykle ważną rolę komunikacyjną.

Kamienice
Posadowione na średniowiecznych fundamentach i piwnicach – zasadniczo pochodzą z XIX i XX wieku.

Starogardzki Młyn Wodny
Tradycje młynarstwa w Starogardzie sięgają 1283 roku, kiedy to wzmiankuje się o istnieniu tutaj młyna wodnego. W 1871 roku nabył go Franciszek Wiechert przekształcając w wielkie przedsiębiorstwo rodzinne.


źródło: fotopolska.eu

Pałac Wiecherta
Przy ulicy Kanałowej znajduje się eklektyczny pałacyk o wysmakowanych formach zdobniczych, pochodzący z 1893 roku, należący dawniej do znanej starogardzkiej rodziny Wiechertów, właścicieli młyna, którzy w znacznym stopniu przyczynili się do jego rozwoju poprzez budowę nowych obiektów. Pałac składał się z dwóch członów: skrzydła zachodniego zbudowanego w 1882 roku w stylu neoklasycystycznym i skrzydła południowo-wschodniego powstałego w 1893 roku w stylu neorenesansowym.
Elewację frontową skrzydła południowo-wschodniego pałacu zdobią zdwojone kolumny korynckie, maszkarony, elementy dekoracji roślinnej i pięć mitologicznych figur kobiecych. Do pałacu przylega ceglana brama wjazdowa, naśladująca antyczny łuk triumfalny, przyozdobiona postaciami czterech kobiet i sylwetka odpoczywającego lwa. Wiechertowie opuścili pałac w 1945 roku.

Stado Ogierów
Zwarty kompleks zabudowań składający się z blisko 50 budynków zajmujących obszar 23 ha, wzniesionych w latach 1890-1896 z czerwonej cegły w neogotyckim stylu. Organizowane są tutaj aukcje hodowlane oraz zawody hippiczne. Możliwość obejrzenia kolekcji unikalnych powozów i uprzęży końskich, czy uprawiania jazdy konnej. Okoliczne plenery oraz konie z PSO wykorzystał Aleksander Ford w realizacji swego filmu „Krzyżacy” w 1959 roku.

źródło: stado ogierów Starogard Gdański

Kościół św. Wojciecha
Zbudowany został w latach 1934-1939 według projektu Kazimierza Ulatowskiego. Inicjatywa budowy tej świątyni pochodziła od ks. Henryka Szumana, zasłużonego kapłana i ofiarnego działacza charytatywnego.

Zespół budynków koszarowych z lat 1778-1781,
Wzniesiony na polecenie króla pruskiego Fryderyka II z materiału budowlanego pozyskanego z rozbiórki starościńskich zamków w Borzechowie i Osieku.

Gmach sądu
Zbudowany w końcu XIX wieku w surowym stylu typowym dla pruskiego monomentalizmu,
za nim rozciąga się zaplecze więzienne, rozbudowane i powiększone w 1978 roku.

źródło: polskaniezwykla.pl

Szkoła Muzyczna
Budynek stylowej willi z 1888 roku, zbudowanej z czerwonej cegły w stylu nawiązującym do ceglanego renesansu gdańskiego. Od 1978 roku siedziba Państwowej Szkoły Muzycznej I st.
im. W. Lutosławskiegoilustracja

Kino
Budynek XIX-wiecznej pruskiej hali sportowej, która w latach międzywojennych służyła również na cele Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, stąd też zwana była powszechnie „Sokolniczówką”. Aktualnie kino wyposażone w aparaturę filmową (system Dolby). Na piętrze w 1998 roku ulokowano Archiwum Kociewskie, gromadzące i opracowujące dokumenty i pamiątki dotyczących dziejów regionu.

Synagoga
Budynek noszący cechy neogotyckiej architektury, na miejscu dawnego dworu krzyżackiego (znoszonego w wojnie szwedzkiej). Powstał w 1849 roku jako dom modlitwy miejscowej gminy żydowskiej, służyła celom kultowym aż do jesieni 1939 roku.

Urząd Miejski
Budynek w stylu neogotyckim z czerwonej cegły z dodatkiem glazurowanej, wybudowany w 1900 roku. W 1967 r. dobudowano na zapleczu piętrowy pawilon biurowy. Pierwotnie siedziba pruskiej landratury z mieszkaniem prywatnym landrata, potem starosty aż do 1948 roku, w okresie międzywojennym biura starostwa. Od czerwca 1975 roku siedziba Urzędu Miejskiego.

Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych
Kompleks budynków wniesionych w latach 1894-1898 na obszarze blisko 300 ha. Wokół zabudowań szpitalnych rozpościera się piękny stuletni park z interesującymi, rzadkimi nasadzeniami, wśród których występują nietypowe odmiany buka, jodły białe, klony srebrzyste i tuje.