Starogard Gdański jest jedną z najstarszych miejscowości Polski Północnej, wykształconą prawdopodobnie z osady neolitycznej (4-5 tysięcy lat p.n.e.) i leżącą w pobliżu lub nawet na samym tzw. szlaku bursztynowym.
Grafiki Dariusza Syrkowskiego
W późniejszych wiekach budowano tu grody obronne i osady otwarte. Jeden z książąt pomorskich – Grzymisław, 11 listopada 1198 roku zapisuje lewobrzeżną twierdzę drewniano – kamienną Joannitom, prawobrzeżną część od Piotra Święcy w 1305 roku kupują Krzyżacy. Takie władanie tym obszarem znajduje swoje odzwierciedlenie w historycznym herbie miasta, w którym na tarczy widnieją do dziś dwa krzyże w rzucie pionowym: joannicki u dołu i krzyżacki u góry. Krzyżacy zbudowali na obszarze przez siebie nabytym miasto – twierdzę o charakterze obronnym prawdopodobnie według projektu brata zakonnego Teodora z Florencji i w 1348 roku nadali miastu prawa miejskie.
Średniowieczny układ urbanistyczny z jednym z ładniejszych rynków Polski Północnej, przetrwał w swoim kształcie do dnia dzisiejszego. Jednak jedną z najbardziej charakterystycznych cech miasta (ze względu na podmokły teren) jest jego niska zabudowa.
Spacerując po Starogardzie, warto wiedzieć, że stoisz w miejscu, które przez wieki tętniło życiem politycznym całego Pomorza. W czasach Rzeczypospolitej Szlacheckiej to właśnie tutaj zjeżdżała szlachta na huczne sejmiki i obradowały sądy grodzkie. Gdyby mury miasta potrafiły mówić, opowiedziałyby historię niezwykłego hartu ducha. Starogard przetrwał liczne wojny, zarazy i wielki pożar z 1792 roku, z którego pożogi ocalała jedynie zabytkowa fara p.w. św. Mateusza. Mimo podjętej tu w 1769 roku próby ratowania ojczyzny – zawiązania Konfederacji Pomorskiej – miasto w wyniku rozbiorów trafiło pod panowanie pruskie.
Cegła, para i końskie kopyta – XIX-wieczny boom
Choć nastąpiły lata niewoli, wiek XIX przyniósł zaskakujący zwrot: przemysłową rewolucję! Miasto zamieniło się w tętniący życiem ośrodek przemysłowy. To wtedy powstały iconicze obiekty, z których część do dziś zachwyca wyjątkową architekturą:
- Fabryka kotłów Horstmanna (1820 r.) – zwiastun epoki pary,
Wytwórnia wódek i likierów Winkelhausena (1846 r.) – słynąca z wybitnych trunków,
Kompleks Młynów Wiecherta (1872 r.) – imponujący zabytkowy młyn nad Wierzycą. - W 1897 roku powstało tu także słynne Stado Ogierów, kontynuujące tradycje hodowlane nawiązujące aż do czasów króla Jana III Sobieskiego.
Nowoczesność pukała do drzwi coraz głośniej – w latach 1870–1871 sprowadzono kolej (na trasie Piła – Starogard – Tczew), a na przełomie wieków uruchomiono gazownię i wodociągi.
Radość nadeszła 29 stycznia 1920 roku, gdy do Starogardu wkroczyła Błękitna Armia gen. Józefa Hallera, przywracając go w granice wolnej Polski. Sielankę przerwał jednak wybuch II wojny światowej – lata okupacji hitlerowskiej zapisały się czarnymi kartami w historii miasta, o czym przypominają liczne miejsca pamięci i kaźni w regionie.
Historia najnowsza
Wkraczając w czasy współczesne, Starogard Gdański zachował swój unikalny charakter i niezależność. Ciekawostką jest fakt, że choć przepisowe wymagania dotyczące liczby mieszkańców dla miast zarządzanych przez prezydenta zmieniały się na przestrzeni lat, Starogard nieprzerwanie cieszy się tym prestiżowym tytułem – nieformalnym i formalnym świadectwem swojej kluczowej roli na mapie Pomorza. Od pierwszych wolnych wyborów w 1990 roku miastem kierowali kolejno Paweł Głuch, Stanisław Karbowski oraz Edmund Stachowicz. Dynamiczny rozwój miasta przyspieszył za kadencji Janusza Stankowiaka (wybranego po raz pierwszy w 2014 roku), który zdobył rekordowe, ponad 72-procentowe poparcie mieszkańców w pierwszej turze.
Dziś Starogard Gdański to nie tylko prężny ośrodek gospodarczy i kulturalny, ale przede wszystkim niezwykle przyjazne miejsce do odkrywania na turystycznym szlaku Kociewia. Ostatnie lata przyniosły widowiskową metamorfozę starogardzkiej przestrzeni publicznej. Spacerując po mieście, koniecznie zwróć uwagę na nowoczesne inwestycje i miejsca rekreacji:
- Odnowiony Serce Miasta – Starogardzki Rynek Serce historycznego układu urbanistycznego zyskało zupełnie nowe życie! Wymieniono nawierzchnię, a na płycie Rynku pojawiły się eleganckie miejskie saloniki i podświetlana, efektowna fontanna. Dla miłośników historii wielką gratką jest odbudowa dwóch z czterech dawnych, średniowiecznych studni miejskich, stanowiących dziś wyjątkowy akcent historyczny.
- Będąc w Starogardzie Gdańskim, żaden miłośnik sportu nie może pominąć Centrum Sportowo-Rekreacyjnego im. Kazimierza Deyny (ul. Olimpijczyków Starogardzkich 1). To właśnie stąd wywodzi się jedna z największych legend polskiej piłki nożnej – Kazimierz Deyna, który stawiał tu swoje pierwsze piłkarskie kroki.
- Park Miejski w zakolu Wierzycy Zlokalizowany w samym centrum miasta, blisko stuletni park przeszedł gruntowną modernizację. Dziś to oaza zieleni wyposażona w tężnię solankową, nowatorski wodny plac zabaw, strefy wypoczynku nad rzeką Wierzycą oraz pomnik-legendę – rzeźbę wodnej nimfy Wierzyczanki. Park wyróżnia się nowoczesnym, inteligentnym oświetleniem i urokliwymi alejkami spacerowymi.
- Park Nowe Oblicze i Strefa Aktywności Dzięki inicjatywie samych mieszkańców (Budżet Obywatelski) otwarty został Park Nowe Oblicze z profesjonalnym, wielosekcyjnym skateparkiem, małą sceną koncertową oraz barwnymi muralami. To tętniący życiem punkt spotkań młodzieży i fanów sportu.
- Nowoczesny Węzeł Transportowy Wjeżdżając do miasta koleją lub komunikacją, przyita Cię odrestaurowany zabytkowy Dworzec PKP połączony z nowoczesną infrastrukturą miejską, zmodernizowaną Aleją Wojska Polskiego oraz flotą ekologicznych, cichych autobusów miejskich.
Sprawdź także inne sekcje naszej strony:
