Kociewie

Kociewie - informacje na temat regionu. Mapa Kociewia i jego atrakcji. 

Region Kociewia rozprzestrzenia się na zachód od dolnej Wisły i położony jest między Tczewem, Skarszewami, Starą Kiszewą, Czarną Wodą a Świeciem. Ma kształt wydłużony. Maksymalna rozciągłość terenu z północy na południe wynosi 120 km, ze wschodu na zachód około 60 km. Region zamieszkuje około 250 tysięcy osób.

MAPA KOCIEWIA:

Kociewia. Źródło: "Elementarz Gwary Kociewskiej. Gadómy po naszamó" - Mirosława Möller, Grzegorz Oller 

Kociewie. Mapa. źródło: LOT KOCIEWIE

Kociewie i jego najbliższa okolica to zachwycająca kraina, która obok Kaszub jest najchętniej odwiedzanym regionem Województwa Pomorskiego. Jest to teren o bogatej historii i tradycjach, z licznymi zabytkami architektury. Kociewie jest również znane z pięknych krajobrazów, zielonych pól, łąk i lasów oraz czystych jezior i rzek. To idealne miejsce dla miłośników aktywnego wypoczynku, turystyki rowerowej, żeglarstwa czy wędkarstwa.

GŁÓWNE MIEJSCOWOŚCI NA TERENIE KOCIEWIA:

źródło: Vademecum Kociewskie. O tożsamości regionalnej Kociewia w zarysie. Praca zbiorowa pod redakcją Lecha J. Zdrojewskiego i Beaty Graban

MAPA ATRAKCJI KOCIEWIA:

Kociewie - mapa atrakcji turystycznych. źródło - LOT KOCIEWIE

Listę atrakcji turystycznych zarówno stolicy Kociewia jak i okolic znaleźć można klikając w link:

➡ atrakcje Starogardu Gdańskiego i okolicy. 

NAJSTARSZE ATRAKCJE TURYSTYCZNE W STAROGARDZIE GDAŃSKIM (chronologicznie)

Najstarsze atrakcje turystyczne w Starogardzie Gdańskim:

1. Baszta Książęca (Narożna) – fundamenty oryginalne XIII-wieczne.
2. Fragmenty murów obronnych w Starogardzie – I poł. XIV w.
3. Rynek – I poł. XIV w.
4. Baszta Tczewska (Młyńska) – zbudowana po 1320 r.
5. Baszta Gdańska (Szewska) – ukończona w 1330 r.
6. Fara p.w. św. Mateusza – 1339 r.
7. Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej – ukończony w 1802 r.
8. Strzelnica – XIX w. i siedziba Kurkowego Bractwa Strzeleckiego.
9. Destylarnia Starogard (zakłady Winkelhausena) – 1846 r. (pierwszy obiekt), 1897 r. (rozbudowa) zakłady na ul. Rycerskiej; początek lat 20. XX w. zakłady na ul. Skarszewskiej
10. Starogardzka synagoga pożydowska – 1849 r.
11. Dworzec kolejowy PKP – ok. 1870 r. – 1871 r.
12. Aleja Wojska Polskiego – koniec XIX w.
13. Gmach Sądu – po 1870 r.
14. Poczta Polska – po 1870 r.
15. Pałac Wiecherta – skrzydło z czerwonej cegły w 1882 r., skrzydło „białe” w 1893 r.
16. Młyny Wiecherta – II połowa XIX w.
17. I Liceum Ogólnokształcące – 1880 r., oddane do użytku w 1884 r.
18. Szkoła Muzyczna – 1888 r.
19. Fabryka Goldfarba – po 1890 r.
20. Ratusz Miejski – 1893 r. odbudowa
21. Muzeum 2. Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich (Kasyno Oficerskie) – koniec XIX w.
22. Siedziba Społecznego Centrum Wsparcia Rodziny – dawna preparanda, koniec XIX w. / XX w.
23. Budynek Urzędu Miasta – 1900 r.
24. Dom św. Elżbiety – 1902 r., ukończony w 1903 r.
25. Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych – ukończony kompleks w 1905 r.
26. Most na Wierzycy – most stalowy w parku (na miejscu wcześniejszego drewnianego) powstał na początku lat 20. XX w., istniał do lat 60. XX w.
27. Starogardzka Wenecja
28. Park Miejski – 1928 r.
29. Kościół św. Wojciecha – 1939 r., oddany do użytku 1953 r.
30. Starogardzkie Centrum Kultury – wybudowany 1952 r., ukończona przebudowa 1991 r.
31. Muzeum Ziemi Kociewskiej – budynek administracyjno-wystawienniczy ukończony w 2001 r.

Kociewie nie jest krajobrazowo jednolite. Można się o tym przekonać, wędrując przez dwa podstawowe, naturalne podregiony – mniejszy lewobrzeżnej doliny Dolnej Wisły, oraz większy, niejako centralny -wysoczyzny denno morenowej. W skład ostatniego podregionu wchodzą Pojezierze Starogardzkie położone w trójkącie Zblewo-Tczew-Nowe, przyległa część Borów Tucholskich, oraz północna część Równiny Świeckiej, prawie bezleśna. [embed]https://www.youtube.com/watch?v=OD7IiDzC0RQ[/embed] Podstawowym elementem krajobrazu kociewskiego są wysoczyzny i wzgórza morenowe oraz pokryte lasami Borów Tucholskich pola sandrowe, a także jeziora i rzeki. Spośród przeszło 200 jezior do najliczniejszych należą zbiorniki rynnowe o wydłużonym kształcie, znacznej głębokości i równoległych brzegach. Znacznie mniej jest jezior położonych w zagłębieniach moreny dennej. Mają one okrągły kształt, niewielką głębokość i łagodnie wznoszące się brzegi. Do grupy jezior morenowych należą również małe jeziorka bezodpływowe, tzw. “oczka”. Jeziora są ostatnim w terenie rezerwatem czystej, nieskażonej wody i stąd ich wielka wartość dla wczasowiczów i turystów. Korzystny jest również klimat na Kociewiu. Wszystkie jednak pory roku występują tu nieco później niż w głębi kraju. Lata, choć na ogół ciepłe i suche, należą do najkrótszych w Polsce. Elementem krajobrazu kociewskiego są przydrożne krzyże, z którymi często łączą się ciekawe opowiadania i legendy.  

Stolica Kociewia - Starogard Gdański

Starogard Gdański. źródło - Album "Starogard Gdański wczoraj i dziś."

Starogard Gdański jest jedną z najstarszych miejscowości Polski Północnej, wykształconą prawdopodobnie z osady neolitycznej (4-5 tysięcy lat p.n.e.) i leżącą w pobliżu lub nawet na samym tzw. szlaku bursztynowym. Miasto leży nad rzeką Wierzycą na Pojezierzu Starogardzkim i należy do nadwiślańsko-pomorskiego regionu Kociewie. [embed]https://www.youtube.com/watch?v=t3SAKbyIrXM[/embed]

   ➡ mapa Starogard Gdański 

Podział administracyjny

W bardziej przejrzysty sposób położenia Kociewia obrazuje podział administracyjny województwie pomorskim do ziemi kociewskiej w całości należą dwa powiaty starogardzki i tczewski oraz na pograniczu fragment gminy Trąbki Wielkie z powiatu gdańskiego i znaczne części gmin Liniewa i Stara Kiszewa z powiatu kościerskiego, a niżej niewielki teren gminy Czersk z powiatu chojnickiego. Pozostała część obszaru kociewskiego należy do województwa kujawsko pomorskiego, a w nim niemal w całości do powiatu świeckiego. Tutaj kociewskie są gminy Nowe, Warlubie, Osie, Drzycim, Jeżewo, Dragacz, niemal cala gmina Świecie z miastem, a na pograniczu borowiackim, w połowie gminy – Bukowiec i Lniano. Także w części zaliczyć można gminę Śliwice z powiatu tucholskiego. Pomimo tak dokładnie sprecyzowanej cechy położenia, nie można Kociewiu wytyczyć konkretnej granicy, jak dla terytorium państwowego czy administracyjnego. Jest to bowiem region etnograficzno - historyczny, uformowany przez czas i ludzi w nim zamieszkałych. W literaturze wobec tych regionów, zamiast granicy przyjęło się pojęcie zasięgu czyli granicy w przybliżeniu, znakowanego szerszym szrafowanym pasmem. Szerokość pasma najczęściej oznacza teren pogranicza. źródło: Na Ziemi Łagodnej – Roman Landowski -wydawnictwo Oko-Lice Kultury [embed]https://www.youtube.com/watch?v=gABsui6bDwk[/embed] [embed]https://www.youtube.com/watch?v=YW6HSv2EN0I[/embed] [embed]https://www.youtube.com/watch?v=8TUwW5egmYY[/embed]

HERB KOCIEWIA

W 2003 r. ustanowiono herb i hymn Kociewia, którego słowa są autorstwa ks. Bernarda Szychty. Herb Kociewia to prostokątna, zakończona półokrągło tarcza, podzielona na trzy części, co stanowi nawiązanie do trzech powiatów wchodzących w skład Kociewia: tczewskiego, starogardzkiego i świeckiego. Kolory poszczególnych pól symbolizują: żółty – urodzaj i bogactwo związane z polami uprawnymi zielony – kociewskie lasy niebieski – wodę i czyste powietrze. W centrum tarczy herbowej znajduje się zwrócony w lewo (heraldyczne prawo) czerwony gryf stojący na dwóch nogach, z łapami zakończonymi lwimi pazurami, orlim skrzydłem o pięciu piórach, sterczącymi uszami i podniesionym pionowo, lekko zakręconym ogonem. Gryf podkreśla historyczne związki Kociewia z Pomorzem, jego forma nawiązuje do godła księcia Sambora II z pieczęci książęcej na dokumencie lokacyjnym Tczewa z 1260 r.

(źródło: Vademecum Kociewskie. Dziedzictwo kulturowe Kociewia, a turystyka. Lech J. Zdrojewski, Kamila Gillmeister, Tadeusz Jędrysiak)

HYMN KOCIEWSKI

źródło: "Elementarz Gwary Kociewskiej. Gadómy po naszamó" - Mirosława Möller, Grzegorz Oller

HAFT KOCIEWSKI

Pięknie haftowane chusty, obrusy, serwetki, na których pojawiają się kłosy pszenicy, maki, osty czy też modraki, są chyba najpiękniejszą i najbardziej barwną wizytówką Kociewia. Twórczyniami owych wzorów są Maria Wespa z Morzeszczyna i Małgorzata Garnysz z Pączewa. To 0ne w latach 70. XX w. wprowadziły na serwety polne kwiaty i kłosy zbóż.  Wespowa swoje wzory oparła na ośmiu kolorach: białym, słomkowym, żółtym, pomarańczowym, czerwonym, liliowym, ciemno - niebieskim, zielonym, natomiast Garnyszowa na trzynastu: białym, żółtym, pomarańczowym, jasno-brązowym, ciemno-brązowym, czerwonym, bordowym, różowym, liliowym, fioletowym, niebieskim, jasnoniebieskim i zielonym.  * Jak odróżnić haft kociewski od kaszubskiego?

• w hafcie kociewskim nie występuje popularny na Kaszubach kolor czarny oraz trójstopniowa odmiana niebieskiego. 

źródło: "Ruszaj na Kociewie - niezbędnik turystyczny". Lokalna Organizacja Turystyczna KOCIEWIE

STRÓJ KOCIEWSKI

Ważnym elementem naszej kultury jest także strój kociewski z charakterystyczną choinką na kobiecej kamizelce (tzw. sznurówka). Strój ludowy w postaci obecnej nam znanej zawdzięczamy dr. Józefowi Gajkowi, który w latach 30. XX w. zrekonstruował strój.  Nakryciem głowy kobiety był czepiec z białego tiulu lub czarny z jedwabnych koronek. Noszono białe koszule, gorsety przeważnie czerwone, spódnice w kolorach niebieskim, brązowym lub czerwonym w kwiaty, pończochy granatowe lub białe. Obuwiem były czarne półbuty. Jako okrycia wierzchniego używano najczęściej dużych wełnianych chust w ciemnych kolorach.  Ubiór męski składał się z czapki z daszkiem lub czapki z barankiem, białej koszuli, do której wiązano jedwabną czerwoną chustkę, kamizelki i spodni (buksów), w pionowe prążki lub kratkę w kolorze - niebieskim lub szarym. Okryciem wierzchnim była szara lub granatowa sukmana. Noszono wysokie buty z cholewami. 

źródło: "Ruszaj na Kociewie - niezbędnik turystyczny". Lokalna Organizacja Turystyczna KOCIEWIE  

GWARA KOCIEWSKA

Gwarę kociewską zaliczamy do dialektu wielkopolskiego. Widoczne są wpływy chełmińskie, dobrzyńskie, kujawskie i mazowieckie. W gwarze kociewskiej nie ma dużych odrębności leksykalnych od literackiego języka polskiego, za wyjątkiem wtórnych naleciałości niemieckich, a na północnym zachodzie kaszubizmów. Gwara kociewska jest bliska literackiemu językowi polskiemu.  W gwarze kociewskiej wyodrębnia się trzy grupy: 

• południową (większość terytorium powiatu świeckiego), wymowa samogłosek nosowych typu: gęś - ganś, wąż - wónż, 
• środkową (nad Wierzycą, głównie w okolicach Starogardu Gdańskiego), gdzie zanika nosowość, np. gaś, wóż, 
• północną (pomiędzy Tczewem a Skarszewami), wymowa typu: gynś.  

źródło: "Ruszaj na Kociewie - niezbędnik turystyczny". Lokalna Organizacja Turystyczna KOCIEWIE   * przykłady słówek kociewskich: sapka - zadyszka chlapsie - pada gzuby - dzieci bulwy - ziemniaki kele - obok sztyry - cztery łobzorgować - załatwić, uzbierać psiachóder - piasek arbata - herbata baki - policzki chwatko - szybko wyro - łóżko fejn - ładnie pogawandzić - porozmawiać buksy - spodnie.

źródło: "Elementarz Gwary Kociewskiej. Gadómy po naszamó" - Mirosława Möller, Grzegorz Oller  

KOCIEWSKIE SMAKI - czyli regionalna kuchnia Kociewia

źródło: lot.kociewie.eu  

Jak dojechać na Kociewie transportem publicznym?

Na Kociewie najłatwiej dojechać pociągiem + lokalnym autobusem. Główne drogi prowadzące do regionu to Starogard Gdański, Tczew i Pelplin.

Najwygodniejszą opcją jest kolej. Z większości większych miast w Polsce można dojechać pociągiem PKP do Tczewa albo Starogardu Gdańskiego.

Najważniejsze połączenia:
z Gdańska → Tczew / Starogard Gdański
z Bydgoszczy → Tczew / Pelplin
z Warszawy → Tczew

Po regionie kursują autobusy lokalne, busy prywatnych przewoźników, komunikacja miejska w Starogardzie Gdańskim i Tczewie.

Kociewie jest dobrze skomunikowane kolejowo, szczególnie przez węzeł w Tczewie, a lokalne autobusy pozwalają dojechać do mniejszych miejscowości regionu.

Kociewie a Kaszuby - czym się różnią? 

Kociewie i Kaszuby to dwa sąsiednie regiony na Pomorzu, które różnią się historią, językiem, kulturą i krajobrazem.

Najważniejsze różnice to: 

1.Język i kultura:

Na Kociewiu mówi się gwarą kociewską, ale jest ona bliższa standardowej polszczyźnie i dziś używana rzadziej. Gwarę kociewską zaliczyć możńa do dialektu wielkopolskiego. Widoczne są wpływy chełmińskie, dobrzyńskie, kujawskie i mazowieckie
Na Kaszubach wiele osób mówi po kaszubsku, są dwujęzyczne tablice, lekcje w szkołach i media po kaszubsku. To regionalny język uznany prawnie w Polsce.

2. Krajobraz:

Kociewie jest bardziej nizinne, rolnicze i związane z doliną Wisły oraz Borami Tucholskimi.
Kaszuby kojarzą się z jeziorami, wzgórzami i lasami.

3. Charakter regionów:

Kociewie jest zwykle postrzegane jako spokojniejsze i mniej „manifestujące” swoją odrębność, choć lokalna duma też jest mocna.
Kaszuby mają bardzo silną, widoczną tożsamość regionalną — flagi, język, muzykę, festiwale, symbole.

4. Kuchnia:

Na Kociewiu: dania mączne, kuchnię wiejską i borowiacką, wpływy doliny Wisły.
Na Kaszubach częściej spotkać można: ryby jeziorne, kuchnię związaną z jeziorami i lasami.

5. Turystyka:

Dla zwolenników spokojniejszych miasteczek, mniejszej ilości turystów i klimatu „starego Pomorza” → Kociewie.
Dla fanów jezior, kajaków, lasów i regionalnego folkloru → Kaszuby.

Jakie są najsłynniejsze postaci pochodzące z Kociewia? 

Kazimierz Deyna – to legenda polskiej piłki nożnej. Urodził się w Starogardzie Gdańskim. Deyna jest jednym z najwybitniejszych piłkarzy w historii Polski.
Andrzej Grubba – to światowej klasy tenisista stołowy z pochodzący z Brzeźna Wielkiego koło Starogardu Gdańskiego. 
Grzegorz Ciechowski – lider zespołu Republika, urodził się w Tczewie. To jeden z najważniejszych polskich artystów rockowych lat 80. i 90.
Wojciech Cejrowski – urodzony z Elblągu, wychowywał się na Kociewiu. 
Oktawia Nowacka - urodzona w Starogardzie Gdańskim, brązowa medalistka olimpijska na Igrzyskach w Rio de Janeiro 2016 w pięcioboju nowoczesnym. 
Anna Szarmach - urodziła się w Starogardzie Gdańskim, piosenkarka znana również jako Sharmi. 
Dorota Landowska - urodzona w Starogardzie Gdańskim, aktorka teatralna i filmowa.
Tomasz Schuchardt - urodzony w Starogardzie Gdańskim, aktor filmowy i teatralny. 

Koniecznie sprawdź także pozostałe sekcje naszej strony: 

• Turystyka, zabytki, wydarzenia
• Gwiazdek
• Kultura